ب : تباين به تمام وجوه در بين موضوعات . كه مآل آن به اشتراك دو موضوع است كه بر دو وجه مفروض مىباشد . 1 - عدم تداخل دو موضوع : مانند طبّ و اخلاق . 2 - تداخل دو موضوع كه بر اقسام گوناگونى مفروض است ، « 1 » همچو موضوع علم طبيعى - جسم - و موضوع علم پزشكى جسم انسان . دوم : اختلاف دو موضوع به واسطهء اعتبارى كه بر دو گونه مفروض مىباشد : الف : در هر علم ، موضوع مقيّد به اعتبارى است ، مانند سماء و عالم و هيئت كه موضوع هر دو اجرام عالم است ، در اوّلى به اعتبار قوى و انفعالات و در دوّمى به اعتبار مقادير و اشكال . ب : يك علم مطلق و ديگرى مقيّد به اعتبارى است ، مانند علم كره‌ها و علم كره‌هاى متحرك . « 2 » تكمله [ در تمايز علوم ] : اصوليان متأخر در مقام تحليل تمايز علوم شش رأى كلّى را به شرح زير اتخاذ نموده‌اند : 1 - تمايز به موضوع . « 3 »

--> ( 1 ) . اين شاخه خود بر هشت گونه است . ( 2 ) . ر . ك : اساس الاقتباس / 400 - 403 و التحصيل / 233 - 234 ( 3 ) . بنياد اين رأى بر سر نيازمندى علوم به موضوع پى نهاده شده و از اين رو چون نسبت موضوع مسائل علم به موضوع خود علم نسبت جزئى به كلّى است ، علوم مختلف به واسطهء همين موضوع‌هاى كلّى از هم اختلاف مىيابند .